{"id":14815,"date":"2016-08-25T14:24:53","date_gmt":"2016-08-25T12:24:53","guid":{"rendered":"https:\/\/www.jedwabno.pl\/?p=14815"},"modified":"2016-08-25T14:25:28","modified_gmt":"2016-08-25T12:25:28","slug":"miod-zboze-i-zelazo-rzecz-o-dobrobycie-i-upadku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/archiwum.jedwabno.pl\/14815\/miod-zboze-i-zelazo-rzecz-o-dobrobycie-i-upadku","title":{"rendered":"Mi\u00f3d, zbo\u017ce i \u017celazo ? rzecz o dobrobycie i upadku…"},"content":{"rendered":"

\"RGB_7514\"<\/a>Kiedy pierwsi rycerze krzy\u017cowi weszli do Puszczy Patr\u0105k<\/a>, czy te\u017c inaczej nazywanej Galindzk\u0105<\/a>, mieli problem ze znalezieniem w niej… ludzi. Przepastna knieja, dzisiaj Lasy Napiwodzko ? Ramuckie, gdzie obecnie le\u017cy Gmina Jedwabno pe\u0142na by\u0142a tur\u00f3w, nied\u017awiedzi, wilk\u00f3w, jeleni oraz wszechobecnej, zalegaj\u0105cej tu\u017c pod powierzchni\u0105 ziemi rudy \u017celaza. Nie za bardzo za\u015b mo\u017cna by\u0142o napotka\u0107 jakichkolwiek gospodarzy, gwarn\u0105 osad\u0119, czy bogate uprawy. \u017byj\u0105cy tu od stuleci Galindowie, w zadziwiaj\u0105co kr\u00f3tkim czasie mieli po prostu znikn\u0105\u0107. Do dzisiaj trwaj\u0105 poszukiwania przyczyny mocnego wyludnienia tej tak bogatej we wszelkie dobra krainy.<\/strong><\/p>\n

Teorie m\u00f3wi\u0105, i\u017c przed przybyciem Krzy\u017cak\u00f3w plemi\u0119 zosta\u0142o poddane eksterminacji przez s\u0105siednich Polak\u00f3w, Ja\u0107wing\u00f3w oraz Skandynaw\u00f3w. Galindowie mieli cz\u0119sto atakowa\u0107 po\u0142o\u017cone na po\u0142udnie ziemie, znajduj\u0105ce si\u0119 pod w\u0142adz\u0105 Piast\u00f3w, przy czym jedna z takich wypraw, wed\u0142ug legendy, zako\u0144czy\u0142a si\u0119 w konsekwencji zag\u0142ad\u0105 ca\u0142ego plemienia. Chocia\u017c to Krzy\u017cacy ostatecznie podbili ziemie pruskie, to Polacy mogli odda\u0107 im przys\u0142ug\u0119, wyniszczaj\u0105c Prus\u00f3w w czasie regularnych wypraw. Jak m\u00f3wi Chronicon terrae Prussiae<\/em> Piotra z Dusburga z 1326 r., w XIII w. ich tereny plemienne by\u0142y ju\u017c wyludnione.<\/p>\n

Nie ma informacji o konfrontacjach pomi\u0119dzy Galindami a pa\u0144stwem piastowskim do schy\u0142ku X w. Pokojowe relacje wynika\u0142y zapewne z posiadania wsp\u00f3lnego wroga – Mazowszan. Sytuacja zmieni\u0142a si\u0119 za panowania Boles\u0142awa Chrobrego, kt\u00f3ry w 1015 podj\u0105\u0142 udan\u0105 wypraw\u0119 do Prus i najprawdopodobniej podbi\u0142 Galindi\u0119, chod\u017a na kr\u00f3tko. Relacje Prus\u00f3w z Piastami zaogniaj\u0105 si\u0119 w XII wieku. W latach 1107-08, 1110-11 oraz prawdopodobnie w 1115 roku maj\u0105 miejsce wyprawy odwetowe Boles\u0142awa Krzywoustego, kt\u00f3re by\u0107 mo\u017ce doprowadzi\u0142y do podporz\u0105dkowania Galindii.<\/p>\n

Zak\u0142adamy, i\u017c cykliczne konflikty zbrojne z Piastami wykrwawi\u0142y Galind\u00f3w i zrujnowa\u0142y ich gospodark\u0119, co sprawi\u0142o \u017ce mogli sta\u0107 si\u0119 podatni na ataki s\u0105siednich Ja\u0107wing\u00f3w. Na pocz\u0105tku XIII w. Galindowie nie stanowili ju\u017c znacz\u0105cej si\u0142y, zw\u0142aszcza mog\u0105cej oprze\u0107 si\u0119 Zakonowi Krzy\u017cackiemu wkraczaj\u0105cemu tu na pocz\u0105tku swojego \u00a0podboju Prus.<\/p>\n

W \u017ar\u00f3d\u0142ach krzy\u017cackich Galindowie uchodz\u0105 za wyj\u0105tkowo okrutnych po\u015br\u00f3d Prus\u00f3w. Znany nam ju\u017c kronikarz z Dusburga pisze o wspomnianej tu wy\u017cej rzezi dziewczynek, kt\u00f3rej mieli dokona\u0107 w\u015br\u00f3d w\u0142asnych wsp\u00f3\u0142plemie\u0144c\u00f3w w sytuacji, kt\u00f3r\u0105 dzi\u015b okre\u015bliliby\u015bmy mianem wy\u017cu demograficznego. Mieli oni r\u00f3wnie\u017c cz\u0119sto atakowa\u0107 po\u0142o\u017cone na po\u0142udnie ziemie, przy czym jedna z takich wypraw, kiedy wed\u0142ug legendy kobiety galindzkie pom\u015bci\u0142y rze\u017a c\u00f3rek kieruj\u0105c w\u0142asnych m\u0119\u017cczyzn do walki bez… broni, gdy\u017c tak kaza\u0142a wyrocznia, zako\u0144czy\u0142a si\u0119 w konsekwencji zag\u0142ad\u0105 ca\u0142ego plemienia.<\/p>\n

Tymczasem wcze\u015bniej plemi\u0119 to wyr\u00f3\u017cnia\u0142o si\u0119 mi\u0119dzy innymi Prusami wielk\u0105 zamo\u017cno\u015bci\u0105. Sk\u0105d bra\u0142o si\u0119 wobec tego rozpoznawane przez wielu badaczy bogactwo Galind\u00f3w i dlaczego nie pozwoli\u0142o im przetrwa\u0107? Je\u015bli przyjmiemy hipotez\u0119 o ci\u0105g\u0142o\u015bci osadnictwa galindzkiego na Mazurach, od staro\u017cytno\u015bci po wczesne \u015bredniowiecze, to czas jego rozkwitu przypada\u0142by na schy\u0142ek okresu w\u0119dr\u00f3wek lud\u00f3w. W drugiej po\u0142owie V wieku na terenie Mazur pojawia si\u0119 tzw. grupa olszty\u0144ska<\/em>. Wykszta\u0142ci\u0142a si\u0119 ona na pod\u0142o\u017cu tzw. kultury bogaczewskiej<\/em>, ekspanduj\u0105c w VI wieku w kierunku zachodnim. Ostatecznie zajmowa\u0142a obszary pomi\u0119dzy g\u00f3rn\u0105 \u0141yn\u0105 a Krain\u0105 Wielkich Jezior<\/p>\n

Mazurskich, a wi\u0119c tereny hipotetycznego obszaru plemiennego Galind\u00f3w. Nale\u017cy ona do najbardziej interesuj\u0105cych i najmniej znanych jednostek kulturowych rozwijaj\u0105cych si\u0119 w pradziejach, staj\u0105c si\u0119 swoistym fenomenem na terenie \u015brodkowo-wschodniej Europy.<\/p>\n

Wykopaliska na grodzisku w nieodleg\u0142ym od Jedwabna Pasymiu, dostarczy\u0142y informacji na temat gospodarki wczesno\u015bredniowiecznych Galind\u00f3w. Opiera\u0142a si\u0119 ona na rolnictwie. Uprawiano trzy gatunki pszenicy, j\u0119czmie\u0144, owies oraz proso. Istotn\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142a r\u00f3wnie\u017c hodowla \u015bwi\u0144, k\u00f3z, owiec oraz koni. Co wa\u017cne dla naszych rozwa\u017ca\u0144, na grodzisku odkryto liczne \u017celazne i br\u0105zowe haczyki do w\u0119dek oraz wiele szcz\u0105tk\u00f3w ryb. Zaledwie 15 proc. ko\u015bci zwierz\u0119cych nale\u017ca\u0142o do zwierz\u0105t dzikich. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich pochodzi z niewielkich zwierz\u0105t futerkowych. Fakt ten oraz bardzo du\u017co, dobrych i precyzyjnych narz\u0119dzi do oprawiania sk\u00f3r i futer \u015bwiadczy, i\u017c futra mog\u0142y stanowi\u0107 przedmiot wymiany a same narz\u0119dzia stanowi\u0142y o jako\u015bci ich preparowania. Powstawa\u0107 musia\u0142y na miejscu, z lokalnego materia\u0142u, jakim by\u0142o wszechobecne tu \u017celazo.<\/p>\n

Grup\u0119 plemion z obszaru Galindii, okre\u015blanych przez archeologi\u0119 jako wspomniana ju\u017c grupa olszty\u0144ska,<\/em> cechuje bogactwo i niezwyk\u0142a rozleg\u0142o\u015b\u0107 kontakt\u00f3w, kt\u00f3r\u0105 po\u015bwiadczaj\u0105 bardzo liczne i cenne przedmioty importowane. W tym bardzo warto\u015bciowe ozdoby wykonane ze z\u0142ota i srebra. Odkrywano je na cmentarzysku m.in. w Burd\u0105gu, na terenie Gminy Jedwabno. Zjawisko to od ponad stu lat stawia przed badaczami pytanie: Jak dosz\u0142o do tak niezwyk\u0142ej koncentracji r\u00f3\u017cnorodnych wp\u0142yw\u00f3w na obszarze po\u0142o\u017conym na skraju \u00f3wczesnego, antycznego \u015bwiata?<\/p>\n

Jednym ze \u017ar\u00f3de\u0142 dochodu mia\u0142aby by\u0107 kontrola szlaku biegn\u0105cego z po\u0142udniowej Europy do Skandynawii. By\u0107 mo\u017ce ludno\u015b\u0107 grupy olszty\u0144skiej bra\u0142a udzia\u0142 w eksporcie \u015bwietnie wyprawionych futer i sk\u00f3r na teren pa\u0144stw na obszarze \u015br\u00f3dziemnomorskim. \u00a0Zjawisko u\u017cywania oraz importu futer i sk\u00f3r z teren\u00f3w tzw. Barbaricum<\/em> w okresie w\u0119dr\u00f3wek lud\u00f3w na terenach Europy Po\u0142udniowej po\u015bwiadczaj\u0105 liczne \u017ar\u00f3d\u0142a pisane.\u00a0Jest tak\u017ce co\u015b niezwykle wa\u017cnego, je\u015bli nie najwa\u017cniejszego a co z pewno\u015bci\u0105 wydajnie uruchomi\u0142o rozw\u00f3j w og\u00f3le i jednocze\u015bnie pozwoli\u0142o tutejszym plemionom na tak znacz\u0105ce sukcesy militarne i gospodarcze a tak\u017ce na… nag\u0142y upadek ? zalegaj\u0105ca w puszczach setkami hektar\u00f3w, wszechobecna, darniowa ruda \u017celaza.<\/p>\n

Najpopularniejsze w literaturze koncepcje dotycz\u0105ce bogactwa tutejszych plemion, od zawsze dotyczy\u0142y handlu bursztynem. Poza tym za \u017ar\u00f3d\u0142o bogactwa plemion zamieszkuj\u0105cych obszar Galindii uwa\u017cano handel zbo\u017cem, kt\u00f3re mia\u0142o stanowi\u0107 nadwy\u017ck\u0119 produkcyjn\u0105 uzyskan\u0105 w wyniku ? uwaga – zaawansowanej gospodarki rolnej. Wed\u0142ug innych badaczy, w p\u00f3\u017anym okresie w\u0119dr\u00f3wek lud\u00f3w na dzisiejszych Mazurach mog\u0142a funkcjonowa\u0107 wsp\u00f3lnota terytorialna trudni\u0105ca si\u0119 wyprawami rabunkowymi na s\u0105siednie obszary i handlem niewolnikami. To wszystko mog\u0142o si\u0119 zdarzy\u0107 dzi\u0119ki profesjonalnym narz\u0119dziom rolniczym wykonywanym z tutejszego \u017celaza, kajdanom, \u0142a\u0144cuchom oraz powszechnie u\u017cywanym, niedrogim, \u017celaznym mieczom…<\/p>\n

Kiedy wedle legendy, Galindowie poszli bez nich na podb\u00f3j Mazowszan, gdy\u017c taka kaza\u0142a wyrocznia, wszystko si\u0119 sko\u0144czy\u0142o. Jako, \u017ce w ka\u017cdej legendzie tkwi owo ziarnko przyjmijmy, i\u017c co\u015b faktycznie musia\u0142o si\u0119 sta\u0107 z broni\u0105, kt\u00f3rej zawsze mieli dostatek. Proces wytapiania puszcza\u0144skiego \u017celaza z rudy darniowej, nie by\u0142 w tym czasie zbyt zaawansowany a samo \u017celazo z niej pochodz\u0105ce nie by\u0142o tak\u017ce pierwszej jako\u015bci. Owszem nadawa\u0142o si\u0119 na groty strza\u0142, lemiesze czy wszelkie inne narz\u0119dzia s\u0142u\u017c\u0105ce do uprawy roli ale czy w starciu z coraz powszechniejszym, importowanym ze Skandynawii, najlepszej pr\u00f3by kruszcem mog\u0142o nadal konkurowa\u0107? Czy Galindowie znikn\u0119li niemal, gdy\u017c ulegli twardszej stali Wiking\u00f3w, u\u017cywanej powszechnie przez otaczaj\u0105ce ich, naje\u017cd\u017caj\u0105ce ludy i nadci\u0105gaj\u0105cych w\u0142a\u015bnie do rodzimej puszczy, zakutych w ni\u0105 od g\u00f3ry do do\u0142u Szpitalnik\u00f3w z Jerozolimy?<\/p>\n

\"Fot.<\/a>Nasza wiedza dotycz\u0105ca pa\u0144stwa zakonnego, to najcz\u0119\u015bciej sfera militarna i nieodleg\u0142e okolice. Poj\u0119cia obracaj\u0105 si\u0119 wok\u00f3\u0142 zamk\u00f3w, zbrojnych oraz nieustaj\u0105cych zmaga\u0144 z s\u0105siadami.\u00a0 Rzadko zwracamy uwag\u0119 na czysto gospodarczy aspekt tej niezwykle silnej organizacji ekonomicznej i gospodarczej, jak\u0105 stworzyli na terenie dzisiejszych Mazur rycerze zakonni. Jako\u015b\u0107 i wydajno\u015b\u0107 funkcjonowania organizmu gospodarczego, jakim by\u0142 ten fenomen, wzbudza\u0142a zazdro\u015b\u0107 i niek\u0142amany podziw na dworach ksi\u0105\u017c\u0119cych i kr\u00f3lewskich ca\u0142ej, \u015bredniowiecznej Europy. Czy by\u0142o co\u015b obok \u015bwietnej organizacji bojowej, sta\u0142ej gotowo\u015bci do walki, sypiania w spodniach i butach, braterstwie w wierze, mod\u0142ach o p\u00f3\u0142nocy, karno\u015bci i mistycyzmie co pozwoli\u0142o Krzy\u017cakom na ten wyj\u0105tkowy w skali \u015bredniowiecznego \u015bwiata sukces?<\/p>\n

Puszcza Galindzka darowana<\/em> im przez \u0142askawy na tym etapie podboju Prus los, nadal pe\u0142na by\u0142a darniowego \u017celaza. Tym razem, za jego wytapianie mieli si\u0119 zabra\u0107 ludzie znaj\u0105cy daleko bardziej zaawansowane techniki metalurgiczne. Pami\u0119tamy wprawdzie wuja Zbyszka z Bogda\u0144ca, zginaj\u0105cego krzy\u017cacki top\u00f3r w precel, kiedy obaj go\u015bcili z poselstwem na malborskim zamku, niemniej zanim to si\u0119 sta\u0142o, zwodzone na \u0142a\u0144cuchach mosty, \u017celazne kraty i kajdany zbudowa\u0142y krzy\u017cack\u0105 pot\u0119g\u0119 w Prusach na ca\u0142e, nadci\u0105gaj\u0105ce stulecia. Gdzie to wszystko si\u0119 zacz\u0119\u0142o? O ku\u017anicach i piecach na terenie dzisiejszej Gminy Jedwabno w nast\u0119pnej cz\u0119\u015bci.<\/p>\n

Cdn.<\/p>\n

Damian Czerniewicz<\/em><\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kiedy pierwsi rycerze krzy\u017cowi weszli do Puszczy Patr\u0105k, czy te\u017c […]<\/p>\n","protected":false},"author":51,"featured_media":14825,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[25,23],"tags":[],"class_list":["post-14815","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia","category-turystyka"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/archiwum.jedwabno.pl\/jdbn_json_endpoint\/wp\/v2\/posts\/14815","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/archiwum.jedwabno.pl\/jdbn_json_endpoint\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/archiwum.jedwabno.pl\/jdbn_json_endpoint\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archiwum.jedwabno.pl\/jdbn_json_endpoint\/wp\/v2\/users\/51"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archiwum.jedwabno.pl\/jdbn_json_endpoint\/wp\/v2\/comments?post=14815"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/archiwum.jedwabno.pl\/jdbn_json_endpoint\/wp\/v2\/posts\/14815\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14828,"href":"https:\/\/archiwum.jedwabno.pl\/jdbn_json_endpoint\/wp\/v2\/posts\/14815\/revisions\/14828"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archiwum.jedwabno.pl\/jdbn_json_endpoint\/wp\/v2\/media\/14825"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/archiwum.jedwabno.pl\/jdbn_json_endpoint\/wp\/v2\/media?parent=14815"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/archiwum.jedwabno.pl\/jdbn_json_endpoint\/wp\/v2\/categories?post=14815"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/archiwum.jedwabno.pl\/jdbn_json_endpoint\/wp\/v2\/tags?post=14815"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}