{"id":14515,"date":"2016-08-13T14:51:46","date_gmt":"2016-08-13T12:51:46","guid":{"rendered":"https:\/\/www.jedwabno.pl\/?p=14515"},"modified":"2016-08-13T14:53:49","modified_gmt":"2016-08-13T12:53:49","slug":"pola-juz-biale-czyli-o-tradycji-dozynkowej-na-mazurach","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/archiwum.jedwabno.pl\/14515\/pola-juz-biale-czyli-o-tradycji-dozynkowej-na-mazurach","title":{"rendered":"Pola ju\u017c bia\u0142e czyli o tradycji do\u017cynkowej na Mazurach"},"content":{"rendered":"

\"DSC_0487\"<\/a>Pi\u0119kny jest widok p\u00f3l przed \u017cniwami na Mazurach. Czas przyjmowania polon\u00f3w zbli\u017ca si\u0119 z ka\u017cdym, ci\u0119\u017ckim od ziarna k\u0142osem. Tymczasem nie s\u0142ycha\u0107 ju\u017c mazurskich gospodarzy, kt\u00f3rzy przypatruj\u0105c si\u0119 pochy\u0142ym k\u0142osom, m\u00f3wili:\u00a0 ju\u017c dor\u017cenia\u0142y<\/em>. A ten lub \u00f3w m\u00f3g\u0142 doda\u0107 dawnym zwyczajem:\u00a0K\u0142os si\u0119 korzy, bo niesie dar Bo\u017cy. Kt\u00f3ry prosto stoi, to z pustoty swojej.<\/em><\/strong><\/p>\n

\u017bniwa na Mazurach obfitowa\u0142y niegdy\u015b w r\u00f3\u017cnorakie obrz\u0119dy. Niekt\u00f3re wywodzi\u0142y si\u0119 z czas\u00f3w przedchrze\u015bcija\u0144skich, z tradycji plemion pruskich, z obecnych jeszcze w XVI wieku zwyczaj\u00f3w Ba\u0142t\u00f3w i S\u0142owian, kt\u00f3rzy przemieszkiwali obok siebie. Pierwsze opisy tradycji \u017cniwnych pochodz\u0105 z okresu panowania ksi\u0119cia Albrechta. W 1551 roku po \u0142acinie wydano Ksi\u0105\u017ceczk\u0119 o ofiarach i ba\u0142wochwalstwie starych Prus\u00f3w, Liw\u00f3w i innych s\u0105siednich narod\u00f3w. <\/em>Kilka lat potem, <\/em>ok. 1563 roku opublikowano po niemiecku\u00a0Prawdziwe opisanie Sudowian na Sambii, z ich koz\u0142em ofiarnym, \u015bwi\u0119tymi i ceremoniami.<\/em><\/p>\n

Wydaje si\u0119, \u017ce pewne zwyczaje przej\u0119li Mazurzy i w\u0142\u0105czyli do swej tradycji. Na przyk\u0142ad pisz\u0105c o pocz\u0105tku i zako\u0144czeniu \u017cniw, we wspomnianych ksi\u0105\u017ckach przytaczano ich nazwy w j\u0119zyku rusi\u0144skim jako\u00a0ozinek <\/em>i\u00a0zazinek<\/em>. Tymczasem te same s\u0142owa, w tym samym znaczeniu, jako o\u017cynek i za\u017cynek, s\u0142ycha\u0107 by\u0142o jeszcze w po\u0142owie ubieg\u0142ego wieku.\u00a0O\u017cynek\u00a0<\/em>oznacza\u0142 pocz\u0105tek \u017cniw,\u00a0za\u017cynek”<\/em> – ich zako\u0144czenie.<\/p>\n

Niestety, weso\u0142ych i bogatych mazurskich uroczysto\u015bci \u017cniwnych nie dane nam ju\u017c by\u0142o ogl\u0105da\u0107. Przede wszystkim przed \u017cniwami obchodzono pola, cz\u0119sto w gromadzie s\u0105siad\u00f3w. R\u00f3wnie\u017c, zgodnie ze starym zwyczajem, wybierano odpowiedni dzie\u0144 tygodnia na rozpocz\u0119cie \u017cniw. Na Mazurach takim dniem by\u0142a sobota. Nie wiadomo dlaczego, lecz zazwyczaj poprzestawano na z\u017c\u0119ciu jednego pokosu. Po po\u0142udniu stawiano pierwsze snopy i czekano na pocz\u0105tek nowego tygodnia, by rozpocz\u0105\u0107 w\u0142a\u015bciwe \u017cniwa.<\/p>\n

Uroczysto\u015bci do\u017cynkowe na Mazurach nazywano\u00a0Plonem<\/em>. Istniej\u0105 liczne relacje, spisane przez etnograf\u00f3w i mi\u0142o\u015bnik\u00f3w folkloru. Dzia\u0142dowski Mazur, Karol Ma\u0142\u0142ek, zebra\u0142 ca\u0142y ceremonia\u0142 \u017cniwny i przed wojn\u0105 wyda\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119 pt.\u00a0Plon, czyli do\u017cynki na Mazurach<\/em>.\u00a0<\/em><\/p>\n

Pi\u0119kne s\u0105 krajobrazy Mazur przed \u017cniwami. W zesz\u0142ym wieku by\u0142a to uroczysto\u015b\u0107 tak powszechna i znana, \u017ce niemieccy mieszka\u0144cy Prus Wschodnich samo s\u0142owo\u00a0Plon<\/em> przej\u0119li do swego j\u0119zyka. \u00a0Ju\u017c nie tyle Erntefest,<\/em> ale\u00a0der Plonn <\/em>s\u0142u\u017cy\u0142o im powszechnie na okre\u015blenie \u017cniwnego \u015bwi\u0119ta.<\/p>\n

Urodzony na Mazurach niemiecki pisarz Ernst Wiechert r\u00f3wnie\u017c korzysta\u0142 ze s\u0142owa\u00a0der Plonn<\/em>. Uczyni\u0142 to w swym wierszu, napisanym w 1937 roku, nosz\u0105cym tytu\u0142\u00a0Na 50. Urodziny<\/em>. Dla przyk\u0142adu, przytaczamy tu pierwsz\u0105 jego strof\u0119 w \u00a0przek\u0142adzie Erwina Kruka:\u00a0Przynie\u015bli mi koron\u0119 i wieniec i \u015bpiewaj\u0105 mi \u017cniwn\u0105 pie\u015b\u0144. Czuj\u0119 si\u0119 jak w czasach dzieci\u0119cych, kiedy plon niesiono przez wie\u015b<\/em>. Przywo\u0142a\u0142 te\u017c \u017cniwn\u0105 pie\u015b\u0144\u00a0 Pola ju\u017c bia\u0142e:<\/em><\/p>\n

Pola ju\u017c bia\u0142e, k\u0142osy si\u0119 k\u0142aniaj\u0105,
\nStworzycielowi cze\u015b\u0107 i chwa\u0142\u0119 daj\u0105.
\nWo\u0142aj\u0105: P\u00f3jd\u017acie, sierpy zapuszczajcie
\ni Pana wielbi\u0107 nie zapominajcie.<\/em><\/p>\n

Poznali\u015bmy tu pierwsz\u0105 zwrotk\u0119, a ca\u0142a pie\u015b\u0144 ma ich a\u017c 11. Nie by\u0142o na Mazurach innej pie\u015bni, r\u00f3wnie popularnej, kt\u00f3r\u0105 by rozpoczynano i ko\u0144czono \u017cniwa. Powsta\u0142a na pocz\u0105tku XVIII wieku Pola ju\u017c bia\u0142e<\/em> to pie\u015b\u0144, kt\u00f3ra nadal zadziwia. Po drugiej wojnie \u015bwiatowej niejednokrotnie mogli j\u0105 us\u0142ysze\u0107 badacze folkloru na mazurskiej wsi.<\/p>\n

Rok czekali\u015bmy, dobrotliwy Bo\u017ce,
\nP\u00f3ki\u015b na pokarm nam gotowa\u0142 zbo\u017ce.
\nGdy ju\u017c je dajesz, ch\u0119tnie je zbieramy.
\nZ Twej tylko r\u0119ki szczodrej \u017cywno\u015b\u0107 mamy.<\/em><\/p>\n

D\u0142ugo by jeszcze mo\u017cna nuci\u0107 t\u0119 pie\u015b\u0144. Wydaje \u00a0si\u0119 jednak, \u017ce ci\u0105gle najpi\u0119kniej \u015bpiewaj\u0105 j\u0105 mazurskie pola przed \u017cniwami.\u00a0Na Mazurach \u017cniwa rozpoczyna\u0142y si\u0119 25 VII w dniu \u015bwi\u0119tego Jakuba. W niedziel\u0119 poprzedzaj\u0105c\u0105 ten dzie\u0144, tak\u017ce w mazurskich ko\u015bcio\u0142ach katolickich rozbrzmiewa\u0142a ta sama pie\u015b\u0144.
\n<\/em><\/p>\n

Do \u017cniw wychodzono p\u00f3\u017anym rankiem, kiedy zbo\u017ce ju\u017c wysch\u0142o po nocy. Rozpoczyna\u0142 je gospodarz \u015bcinaj\u0105c pierwsze k\u0142osy ze s\u0142owami:\u00a0w Imi\u0119 Bo\u017ce<\/em>. \u017bniwiarze ubrani byli w czyste lniane koszule i spodnie, kobiety id\u0105ce za kosiarzami r\u00f3wnie\u017c ubrane by\u0142y w czyste koszule z d\u0142ugim r\u0119kawem, na g\u0142owach mia\u0142y chustki, a m\u0142ode dziewczyny kwiaty, m\u0119\u017cczy\u017ani za\u015b kapelusze. Powi\u0105zane przez kobiety snopki zbo\u017ca ustawiano po 15 sztuk w tzw. \u0142\u0119ki <\/em>lub stygi.\u00a0<\/em>Na Mazurach zbo\u017ce \u017c\u0119to po\u015bwi\u0119conymi sierpami, a potem kosami. Ka\u017cd\u0105 prac\u0119 rozpoczynano z Bogiem –<\/em>\u00a0pierwsze \u015bci\u0119te k\u0142osy b\u0142ogos\u0142awiono znakiem krzy\u017ca, a pierwsze snopy w stodole uk\u0142adano na krzy\u017c.<\/p>\n

W ka\u017cdym gospodarstwie na zako\u0144czenie \u017cniw zostawiano na polu ostatnie k\u0142osy zwane na Mazurach p\u0119pek lub baba<\/em>. Mia\u0142o to chroni\u0107 zbo\u017ce w stodole przed myszami. Zwyczaj ten znany jest w ca\u0142ej Polsce. R\u00f3\u017cna by\u0142a tylko nazwa i interpretacja, dlaczego si\u0119 to robi.\u00a0Z najpi\u0119kniejszych k\u0142os\u00f3w zbo\u017ca, przewa\u017cnie \u017cyta wito wieniec, na Mazurach cz\u0119sto w kszta\u0142cie korony. Nie\u015bli go \u017ce\u0144cy do gospodarza, a w drodze cz\u0119sto byli przez dziewcz\u0119ta oblewani wod\u0105, co mia\u0142o zapewni\u0107 dobry urodzaj na rok przysz\u0142y. Przy\u0142apane na gor\u0105cym uczynku dziewczyny mo\u017cna by\u0142o bezkarnie obla\u0107 wod\u0105 i wyca\u0142owa\u0107. Dziewczyny tylko pozornie protestowa\u0142y, znaczy\u0142o to, bowiem, \u017ce maj\u0105 du\u017ce powodzenie i mog\u0105 spodziewa\u0107 si\u0119 szybkiego zam\u0105\u017cp\u00f3j\u015bcia.<\/p>\n

Nios\u0105c wieniec \u017ce\u0144cy \u015bpiewali: Plon niesiem, plon?<\/em> W domu gospodarza odbywa\u0142 si\u0119 pocz\u0119stunek przy suto zastawionym stole, a sam gospodarz ta\u0144czy\u0142 ze wszystkim \u017cniwiarkami poczynaj\u0105c od przodownicy. Wieniec za\u015b umieszcza\u0142 na belce u powa\u0142y cha\u0142upy, a potem zanoszono go do ko\u015bcio\u0142a, aby po\u015bwi\u0119ci\u0107.\u00a0W ten spos\u00f3b dzi\u0119kowano Bogu i ludziom, cieszono si\u0119, nie narzekano.\u00a0Wydaje \u00a0si\u0119 jednak, \u017ce ci\u0105gle najpi\u0119kniej \u015bpiewaj\u0105 mazurskie pola przed \u017cniwami…<\/p>\n

Na podstawie – \u00a0Erwin Kruk; Pola ju\u017c bia\u0142e<\/em> [w] protestantyzm.media.pl<\/em>; dost\u0119p: 12.08.2016 r. i [w]\u00a0dziedzictwo.info\/zwyczaje_rolnicze; dost\u0119p 12.08.2016 r.\u00a0<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pi\u0119kny jest widok p\u00f3l przed \u017cniwami na Mazurach. Czas przyjmowania […]<\/p>\n","protected":false},"author":51,"featured_media":14526,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[25,31],"tags":[],"class_list":["post-14515","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia","category-kalendarz-imprez"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/archiwum.jedwabno.pl\/jdbn_json_endpoint\/wp\/v2\/posts\/14515","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/archiwum.jedwabno.pl\/jdbn_json_endpoint\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/archiwum.jedwabno.pl\/jdbn_json_endpoint\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archiwum.jedwabno.pl\/jdbn_json_endpoint\/wp\/v2\/users\/51"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archiwum.jedwabno.pl\/jdbn_json_endpoint\/wp\/v2\/comments?post=14515"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/archiwum.jedwabno.pl\/jdbn_json_endpoint\/wp\/v2\/posts\/14515\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14528,"href":"https:\/\/archiwum.jedwabno.pl\/jdbn_json_endpoint\/wp\/v2\/posts\/14515\/revisions\/14528"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archiwum.jedwabno.pl\/jdbn_json_endpoint\/wp\/v2\/media\/14526"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/archiwum.jedwabno.pl\/jdbn_json_endpoint\/wp\/v2\/media?parent=14515"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/archiwum.jedwabno.pl\/jdbn_json_endpoint\/wp\/v2\/categories?post=14515"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/archiwum.jedwabno.pl\/jdbn_json_endpoint\/wp\/v2\/tags?post=14515"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}