{"id":10857,"date":"2015-11-19T19:00:40","date_gmt":"2015-11-19T18:00:40","guid":{"rendered":"https:\/\/www.jedwabno.pl\/?p=10857"},"modified":"2016-07-01T13:54:09","modified_gmt":"2016-07-01T11:54:09","slug":"las-sztandarow-chwalibogi-cz-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/archiwum.jedwabno.pl\/10857\/las-sztandarow-chwalibogi-cz-1","title":{"rendered":"LAS SZTANDAR\u00d3W – CHWALIBOGI (cz.1)"},"content":{"rendered":"

\u015amiertelnie ranny w czasie odwrotu do granicy zabor\u00f3w rosyjski \u017co\u0142nierz, odda\u0142 sztandar dw\u00f3m podoficerom. Ci ponie\u015bli go dalej i tak jak \u017co\u0142nierze innej jednostki, cia\u0142o swojego dow\u00f3dcy poleg\u0142ego w boju. Kiedy nadesz\u0142o ostateczne zagro\u017cenie, podoficerowie zdj\u0119li sztandar z drzewca, wpakowali p\u0142\u00f3tno w \u017co\u0142nierski szynel i zakopali go wciskaj\u0105c w cynkow\u0105 skrzynk\u0119 amunicyjn\u0105. <\/b><\/span> Zgodnie z wyra\u017an\u0105 instrukcj\u0105 uczynili tak, jak powinni zrobi\u0107 \u017co\u0142nierze ratuj\u0105cy pu\u0142kow\u0105 \u015bwi\u0119to\u015b\u0107 przed dostaniem si\u0119 w r\u0119ce wroga…<\/b><\/span><\/p>\n

\"Sztandar\"<\/a>W tym przypadku podoficerowie rozbitego pu\u0142ku przedarli si\u0119 przez lini\u0119 okr\u0105\u017cenia i dotarli do Rosji. Po przegranej bitwie pod Tannenbergiem 1914 roku, tak jak inni \u017co\u0142nierze rozbitych i wycie\u0144czonych jednostek 2. armii gen. Samsonowa, unosili najcenniejsze dla armii \u015bwiadectwa honoru, w postaci pu\u0142kowych sztandar\u00f3w. W r\u0119ce zwyci\u0119zc\u00f3w dosta\u0142o si\u0119 drzewce z p\u0142omienistym grotem i tzw. wst\u0119gami jubileuszowymi, znalezione przez nich po ostatniej walce, niedaleko zrujnowanego, mazurskiego domostwa. W tym wyj\u0105tkowym miejscu, znajduj\u0105cym si\u0119 w\u00f3wczas w \u015brodku niemieckiego okr\u0105\u017cenia, na niewielkiej przestrzeni przez lata odkrywano kolejne, drobniejsze i wi\u0119ksze \u015bwiadectwa tamtego czasu. Magia miejsca poros\u0142ego bujnym lasem, wojskowa tajemnica przez lata niedost\u0119pnego poligonu, czy wyj\u0105tkowo urokliwe po\u0142o\u017cenie od d\u0142u\u017cszego czasu \u015bci\u0105ga turyst\u00f3w. Chwalibogi to wa\u017cny punkt na mapie odwrotu carskiej armii po przegranej bitwie tannenberskiej 1914 roku. <\/span><\/p>\n

Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie przechowuje w czelu\u015bciach swoich magazyn\u00f3w p\u0142\u00f3tno rosyjskiego, 30. Po\u0142tawskiego pu\u0142ku piechoty, kt\u00f3ry trafi\u0142 tam wprost z mazurskiego lasu. Zim\u0105 1969, m\u0142odzi \u017co\u0142nierze ludowego wojska polskiego kopali d\u00f3\u0142 pod stanowisko karabinu maszynowego. Nieistniej\u0105ce dzi\u015b Chwalibogi, po\u0142o\u017cone niemal w \u015brodku \u00f3wczesnego poligonu zdradzi\u0142y w ten spos\u00f3b jedn\u0105 ze swoich tajemnic, oddaj\u0105c niesamowity skarb przesz\u0142o\u015bci. Okoliczne lasy, \u0142\u0119gi czy wykroty skrywaj\u0105 bowiem ich ca\u0142e mn\u00f3stwo do dzisiaj. <\/span><\/p>\n

Jednym z historycznych \u015bwiadectw, i\u017c sztandar rosyjskiego 22. pu\u0142ku zosta\u0142 spalony przez jego \u017co\u0142nierzy, jest zeznanie z\u0142o\u017cone ju\u017c w 1914 roku przed carsk\u0105 komisj\u0105 badaj\u0105c\u0105 przyczyny kl\u0119ski Rosjan. P\u0142omienisty, z\u0142oty grot tego sztandaru odnaleziony zosta\u0142 w pobli\u017cu nieistniej\u0105cej wsi Sadek. Tak jak sztandar rosyjskiego 30. Po\u0142tawskiego pu\u0142ku, spoczywa\u0142 w pobli\u017cu zrujnowanego siedliska a w\u0142a\u015bciwie pozielenia\u0142ych resztek jego fundament\u00f3w. Od razu zastan\u00f3wmy si\u0119, czy by\u0142 to jedynie przypadek, czy te\u017c pewna metoda stosowana przez samych ukrywaj\u0105cych. Zagubieni w obcym terenie \u017co\u0142nierze, w\u0119druj\u0105cy dziesi\u0105tkami kilometr\u00f3w napotykali jedynie podobnie wygl\u0105daj\u0105ce lasy, \u0142\u0105ki i pola. Gdyby sztandar 30. Po\u0142tawskiego pu\u0142ku, nie zosta\u0142 ?odnaleziony? w Muzeum Wojska Polskiego, kilkadziesi\u0105t lat po jego w\u0142a\u015bciwym odkryciu przez \u017co\u0142nierzy LWP, w pewnym sensie nie wiadomo by\u0142oby, gdzie rzeczywi\u015bcie mo\u017cna pr\u00f3bowa\u0107 szuka\u0107 innych. Nale\u017ca\u0142oby przypomnie\u0107 te\u017c o pewnym zbiegu okoliczno\u015bci, a mo\u017ce wskaz\u00f3wce, jaka pojawi\u0142a si\u0119, dzi\u0119ki w\u00f3wczas jeszcze \u015bwie\u017cemu odkryciu grotu 22. pu\u0142ku. Ot\u00f3\u017c sztandar 30. pu\u0142ku odnaleziony w obszarze nieistniej\u0105cej wsi Chwalibogi, tak jak grot 22. pu\u0142ku tak\u017ce ukryty zosta\u0142 w pobli\u017cu obecnie le\u015bnej drogi, kilka metr\u00f3w od ruin siedliska, na dodatek pomi\u0119dzy dwoma wiekowymi drzewami. Relacje le\u015bnik\u00f3w potwierdzaj\u0105, \u017ce by\u0142o to tam, gdzie stare brzozy mia\u0142y skrywa\u0107 tajemnic\u0119 sztandaru. Metoda ukrywaj\u0105cych, tak\u017ce tutaj podyktowana by\u0142a potrzeb\u0105 umiejscowienia skrytki w pobli\u017cu odmiennego od reszty i charakterystycznego elementu otoczenia. W tym przypadku by\u0142o to najbli\u017csze s\u0105siedztwo ju\u017c wtedy zrujnowanych siedlisk, kt\u00f3rych \u015blady, jak mogli zak\u0142ada\u0107 ukrywaj\u0105cy, zna\u0107 b\u0119dzie jeszcze d\u0142ugo potem. Tak te\u017c si\u0119 sta\u0142o w przypadku sztandar\u00f3w obu wspomnianych pu\u0142k\u00f3w. Oba znaleziska spoczywa\u0142y w korzeniach wiekowych drzew, kt\u00f3re najcz\u0119\u015bciej ros\u0142y tu\u017c przy domostwie, albo wprost na gospodarczym dziedzi\u0144cu… <\/span><\/p>\n

\"OLYMPUS<\/a>

Grot sztandaru 144. pu\u0142ku piechoty<\/p><\/div>\n

Sztandary 24. Symbirskiego i 32. Kremienczugskiego pu\u0142ku ukryto w rejonie na po\u0142udniowy – zach\u00f3d od Jedwabna. W tej okolicy, niedaleko wsi G\u0142uch, poddaj\u0105cy si\u0119 po nocnych walkach \u017co\u0142nierze wymieszanych jednostek ukrywali co wa\u017cniejsze przedmioty nale\u017c\u0105ce do pu\u0142kowego maj\u0105tku. Na rozleg\u0142ych \u0142\u0105kach do dzisiaj stoj\u0105 dwie cha\u0142upy. \u0141\u0105czy je jedyna polna droga, przechodz\u0105ca w le\u015bny dukt. Wzd\u0142u\u017c tej w\u0142a\u015bnie drogi, przez kilka \u0142adnych lat dokonywano kolejnych frapuj\u0105cych odkry\u0107. Pocz\u0105wszy od takich znalezisk, jak zasoby pieni\u0119\u017cne uciekaj\u0105cej armii w postaci pu\u0142kowych kas a sko\u0144czywszy na kompanijnych piecz\u0119ciach kancelaryjnych i odznakach, odkrycia \u015blad\u00f3w zmieszanych niedobitk\u00f3w sukcesywnie dostarcza\u0142y danych, jakie jednostki lub te\u017c ich niedobitki dotar\u0142y na obrze\u017ca le\u015bnego kot\u0142a. Tutaj w\u0142a\u015bnie zdeterminowani \u017co\u0142nierze, w obliczu nieuchronnej niewoli w po\u015bpiechu ukrywali nawet takie obiekty jak kompletne wyposa\u017cenie pu\u0142kowego o\u0142tarza polowego. Podobnie musia\u0142o by\u0107 w przypadku sztandaru 32. Kremienczugskiego pu\u0142ku piechoty, kt\u00f3rego fragmenty Niemcy odnale\u017ali w tej okolicy wiosn\u0105 1915 roku. Sam fakt ich odnalezienia mo\u017ce przemawia\u0107 na korzy\u015b\u0107 teorii, i\u017c na dok\u0142adne i bezpieczne ukrywanie w\u00f3wczas czegokolwiek nie by\u0142o po prostu czasu… Tak te\u017c w \u015bwietle dokument\u00f3w z epoki wygl\u0105da\u0142a sytuacja okr\u0105\u017conych Rosjan.<\/span> Przypomnijmy niezwykle ciekawy, ma\u0142o znany opis, dotycz\u0105cy ostatnich chwil uciekaj\u0105cych jednostek, gdy\u017c jedynie oryginalne wspomnienia z tego czasu oddaj\u0105 realia w jakich armijne skarby trafia\u0142y do ziemi.<\/span><\/span><\/p>\n

?Jednostki wymiesza\u0142y si\u0119 <\/i><\/span><\/span>(wspomnienia kap. Fuksa ? przyp. autora)<\/span><\/span>. Doganiaj\u0105ce z ty\u0142u, pop\u0119dzane przez przeciwnika obozy polowe i wozy taborowe wnios\u0142y dodatkowy ba\u0142agan. Niezb\u0119dnym by\u0142o, aby cho\u0107 troch\u0119 uporz\u0105dkowa\u0107 jednostki i ustawi\u0107 je w kolumn\u0119. Wykonanie tego okaza\u0142o si\u0119 bardzo trudne, gdy\u017c zapad\u0142 zmierzch. Nie mo\u017cna by\u0142o znale\u017a\u0107 dow\u00f3dcy 36. dywizji, znajduj\u0105cego si\u0119 przy kolumnie. Niemniej dzi\u0119ki niekt\u00f3rym oficerom uda\u0142o si\u0119 sformowa\u0107 co\u015b na kszta\u0142t kolumny. Pojawi\u0142a si\u0119 nadzieja, \u017ce ko\u0142o okr\u0105\u017cenia nie zd\u0105\u017cy si\u0119 zamkn\u0105\u0107 i \u017ce na plecach rozbitego przeciwnika uda si\u0119 przej\u015b\u0107 dalej. Niebawem las sko\u0144czy\u0142 si\u0119 i wyszli\u015bmy na du\u017c\u0105 polan\u0119. Z dw\u00f3ch stron, od strony Ma\u0142gi i ze strony Ulesia, pojawi\u0142y si\u0119 smugi pro\u017cektor\u00f3w <\/i><\/span><\/span>(silnych reflektor\u00f3w polowych ? przyp. autora)<\/span><\/span>. Omiatano nimi ca\u0142e przedpole. Promienie skrzy\u017cowa\u0142y si\u0119w ko\u0144cu na g\u0142\u00f3wnych si\u0142ach kolumny i zaraz potem polecia\u0142o kilka szrapneli i otworzono ogie\u0144 karabin\u00f3w maszynowych. Kolumna zmiesza\u0142a si\u0119. Tym razem nie uda\u0142o si\u0119 ju\u017c przywr\u00f3ci\u0107 jej do porz\u0105dku. Pi\u0119ciokrotnie powtarzano ten manewr. Za ka\u017cdym razem kolumna coraz bardziej taja\u0142a. Rankiem o brzasku pojawi\u0142a si\u0119 konnica przeciwnika. Rozbite jednostki straci\u0142y warto\u015b\u0107 bojow\u0105. Ostatnia z kolumn ko\u0144czy\u0142a swoj\u0105 drog\u0119?. <\/i><\/span><\/span><\/p>\n

S\u0142ynny Referat Komisji gen. Pantelejewa, sporz\u0105dzony tu\u017c po katastrofie przedstawia los \u015brodkowych korpus\u00f3w 2. Armii w nast\u0119puj\u0105cy spos\u00f3b: <\/span>?Kiedy przed wieczorem 29 sierpnia resztki XV i XIII korpusu wesz\u0142y w napiwodzki las, wszystkie jednostki ostatecznie zmiesza\u0142y si\u0119, wszelkie dow\u00f3dztwo zosta\u0142o utracone i wszelkie pr\u00f3by przebicia si\u0119 przez ogniowy pier\u015bcie\u0144 odbywa\u0142y si\u0119 bez planu i rozkaz\u00f3w. Po kilku nieskutecznych pr\u00f3bach przebicia si\u0119, resztki XIII, XV i XXIII korpusu, cz\u0119\u015bciowo rozsypa\u0142y si\u0119, cz\u0119\u015bciowo rozbi\u0142y si\u0119 na mniejsze grupy, kt\u00f3re nie odnajduj\u0105c wolnego wyj\u015bcia z lasu, zacz\u0119\u0142y stopniowo si\u0119 poddawa\u0107. Najwi\u0119ksze grupy, kt\u00f3re podda\u0142y si\u0119 nieprzyjacielowi, wedle zezna\u0144 \u015bwiadk\u00f3w stanowi\u0142y: zmieszana grupa r\u00f3\u017cnych jednostek stanowi\u0105ca kilka tysi\u0119cy ludzi, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych byli genera\u0142owie Klujew i Ugriumow, podda\u0142a si\u0119 na polanie mi\u0119dzy wsiami Ulesie i Wa\u0142y. Grupa kilkuset ludzi, kt\u00f3ra podda\u0142a si\u0119 mi\u0119dzy wsiami Retkowo i Sadek, i grupa, kt\u00f3ra podda\u0142a si\u0119 pod wsi\u0105 Muszaki?. <\/i><\/span><\/p>\n

Uzupe\u0142niaj\u0105c ten obraz, warto zapozna\u0107 si\u0119 tak\u017ce z relacj\u0105 zwyci\u0119skiego gen. Francois, opisuj\u0105cego miejsca, gdzie Rosjanie podejmowali kolejne pr\u00f3by wydostania si\u0119 z kot\u0142a. Warto go teraz przypomnie\u0107 dla zrozumienia, co rzeczywi\u015bcie determinowa\u0142o Rosjan do ukrywania sztandar\u00f3w: <\/span>?Setki trup\u00f3w rosyjskich \u017co\u0142nierzy zalega\u0142y we wsiach; po polach b\u0142\u0105dzi\u0142y chude, wycie\u0144czone, pozostawione sobie konie. Na krajach dr\u00f3g i we wsiach znale\u017ali schronienie opadli z si\u0142 i wyczerpani rosyjscy \u017co\u0142nierze. Pod Muszakami uwi\u0119z\u0142a ci\u0119\u017cka rosyjska bateria; ko\u0142o niej – zabite konie w uprz\u0119\u017cy, kilku zabitych rosyjskich artylerzyst\u00f3w i piechur\u00f3w; w\u015br\u00f3d tych ostatnich dow\u00f3dca 24. pu\u0142ku 6. dywizji. W pobli\u017cu rozbitej baterii trupy niemieckich \u017co\u0142nierzy, kt\u00f3rzy niedawno j\u0105 atakowali. Nareszcie, wsz\u0119dzie ogromne masy wojennego materia\u0142u, pozostawione furmanki, rzucone karabiny maszynowe i dzia\u0142a”. <\/i><\/span><\/p>\n

\"144.pu\u0142k\"<\/a>

Poszarpane p\u0142\u00f3tno 144.pu\u0142ku piechoty<\/p><\/div>\n

O \u015bwicie 31 sierpnia, poranny ch\u0142\u00f3d ko\u0144cz\u0105cego si\u0119 lata \u015bcieli\u0142 si\u0119 nad \u015bwie\u017co zakopanymi, pu\u0142kowymi \u015bwi\u0119to\u015bciami. By\u0142o to praktycznie ostatni dzie\u0144 zmaga\u0144 pr\u00f3buj\u0105cych przebi\u0107 si\u0119 ku granicy rosyjskich niedobitk\u00f3w. Tymczasem zaraz potem potem Prusacy dopadali ju\u017c pierwszych, niezwykle po\u017c\u0105danych i poszukiwanych pozosta\u0142o\u015bci rosyjskich \u015bwiadectw kl\u0119ski – pu\u0142kowych sztandar\u00f3w. \u0141upem pada\u0142y ich elementy: tzw. wst\u0119gi jubileuszowe nadawane za pu\u0142kowe osi\u0105gni\u0119cia jeszcze w czasach wojen z Turcj\u0105 a dumnie mocowane pod grotem sztandaru, bogato okuwane drzewca oraz same, z\u0142ote, p\u0142omieniste groty, ale ju\u017c bez wy\u0142amanego przez samych Rosjan Krzy\u017ca \u015aw. Jerzego. Wydobywano je z le\u015bnych ost\u0119p\u00f3w w r\u00f3\u017cnych okoliczno\u015bciach. W jaki spos\u00f3b zwyci\u0119zcy Prusacy lokalizowali miejsca ukrycia? By\u0107 mo\u017ce pomaga\u0142y im w tym \u015blady ukrywania, jakie uda\u0142o si\u0119 dostrzec dzi\u0119ki wiosennym zmianom powierzchni. Innymi metodami by\u0142y brutalne przes\u0142uchania podejrzanych o skrywanie tajemnicy je\u0144c\u00f3w. Uciekano si\u0119 tak\u017ce do przekupywania, czego \u015bwiadectwa mo\u017cna odnale\u017a\u0107 w obozowych wspomnieniach. W praktyce okazywa\u0142o si\u0119, i\u017c najcz\u0119\u015bciej, ka\u017cdy z odnalezionych element\u00f3w sztandaru zakopywano osobno i w nieodleg\u0142ej od siebie okolicy. Je\u015bli \u015blad\u00f3w ukrywania takich element\u00f3w nie zlokalizowano dzi\u0119ki zeznaniom, gdy\u017c prozaicznie przedmiot jakim jest grot sztandaru to obiekt niewielki aby na dobre zagubi\u0107 si\u0119 w czasie i przestrzeni. P\u0142\u00f3tno sztandaru carskiego 30. Po\u0142tawskiego pu\u0142ku piechoty, tak jak w przypadku pozosta\u0142ych element\u00f3w, na lata pozosta\u0142o w ziemi gdzie\u015b w okolicy rozpaczliwych pr\u00f3b przerwania blokady, jak\u0105 Rosjanie napotkali we wsi Chwalibogi. P\u0142\u00f3tno wykonane z wielu warstw mocnych, cz\u0119sto metalizowanych nici, spoczywa\u0142o w ziemi ?jedynie? przez 55 lat. W odr\u00f3\u017cnieniu od innych, nie przyj\u0119\u0142o formy podobnej chocia\u017cby do tej, jak\u0105 reprezentowa\u0142 sztandar 144. pu\u0142ku, odnaleziony w le\u015bnym humusie, w 2004 roku.<\/span><\/p>\n

Jakie wydarzenia sk\u0142oni\u0142y \u017co\u0142nierzy 30. pu\u0142ku do zabezpieczenia sztandaru, w\u0142a\u015bnie w pobli\u017cu Chwalibog\u00f3w? Dnia\u00a0<\/span>30 sierpnia, rosyjska 4<\/span><\/span>.<\/span><\/span> dywizja kawalerii walczy\u0142a w rejonie Szczytna<\/span><\/span>. <\/span><\/span>Kiedy um\u0119czone szwadrony rozsiod\u0142ywa\u0142y konie<\/span><\/span>,<\/span><\/span> ze sztabu VI Korpusu otrzymano rozkaz, aby natychmiast wyruszy\u0107 na<\/span><\/span> pomoc \u015brodkowym korpusom armii, przebijaj\u0105cym si\u0119 przez okr\u0105\u017cenie w okolicy Wielbarka. W odpowiedzi dowodz\u0105cy jednostk\u0105, gen<\/span><\/span>. <\/span><\/span>To\u0142pygo napisa\u0142 rozleg\u0142y raport<\/span><\/span>,<\/span><\/span> w kt\u00f3rym wyja\u015bnia\u0142 dow\u00f3dztwu korpusu<\/span><\/span>,<\/span><\/span> i\u017c jego dywizja by\u0142a pod siod\u0142em od po\u0142udnia 29 sierpnia do rana 30 sierpnia<\/span><\/span> walcz\u0105c<\/span><\/span> z przeciwnikiem i z powodu du\u017cego zm\u0119czenia ludzi i zwierz\u0105t<\/span><\/span> spe\u0142ni\u0107 tego rozkazu nie mo\u017ce<\/span><\/span>. <\/span><\/span>Odpowied\u017a nie zadowoli\u0142a sztabu korpusu<\/span><\/span>,<\/span><\/span> kt\u00f3ry z uporem<\/span><\/span>\u00a0\u017c\u0105da\u0142 od dow\u00f3dcy 4<\/span><\/span>.<\/span><\/span> Dywizji udzia\u0142u jego pu\u0142k\u00f3w w rozwijaj\u0105cym si\u0119 natarciu<\/span><\/span>. <\/span><\/span>Gen<\/span><\/span>. <\/span><\/span>To\u0142pygo w kolejnym doniesieniu ponownie obja\u015bni\u0142 dow\u00f3dztwu<\/span><\/span>,<\/span><\/span> \u017ce ludzie i konie s\u0105 zm\u0119czone i dywizja w \u017caden spos\u00f3b nie mo\u017ce bra\u0107 udzia\u0142u w ataku<\/span><\/span>. <\/span><\/span>W odpowiedzi ze sztabu trzeci raz przys\u0142ano te same rozkazy<\/span><\/span>,<\/span><\/span> wzmocnione gro\u017abami pod adresem dow\u00f3dcy<\/span><\/span>. <\/span><\/span>W pu\u0142kach dywizji ponownie zacz\u0119to siod\u0142a\u0107 i <\/span><\/span>przygotowywa\u0107<\/span><\/span> si\u0119 do wymarszu<\/span><\/span>. <\/span><\/span>Po po\u0142udniu awangarda dywizji, sk\u0142adaj\u0105ca si\u0119 z 16<\/span><\/span>. p<\/span><\/span>u\u0142ku, wraz z dwoma bateriami<\/span><\/span> artylerii i<\/span><\/span> gen<\/span><\/span>. <\/span><\/span>Nieczwo\u0142odowem na czele, podesz\u0142a do wschodnich peryferii Wielbarka. Tu otrzymano doniesienie od dowodz\u0105cego przoduj\u0105cym odzia\u0142em, korneta \u017bukowskiego<\/span><\/span>,<\/span><\/span> \u017ce przeciwnik znajduje si\u0119 na p\u00f3\u0142nocnych peryferiach Wielbarka i \u017ce napotkano tam kilku \u017co\u0142nierzy 24., 30<\/span><\/span>.,<\/span><\/span> i 6<\/span><\/span>. p<\/span><\/span>u\u0142ku<\/span><\/span>,<\/span><\/span> oraz Kozaka pochodz\u0105cego z sotni eskortuj\u0105cej sztab 2. armii<\/span><\/span>. <\/span><\/span>W pobli\u017cu Wielbarka awangarda wesz\u0142a w sosnowy b\u00f3r. W g\u0119stym lesie zmierzcha\u0142o si\u0119 przed czasem. S\u0142yszano ju\u017c karabinow\u0105 palb\u0119 i rzadkie armatnie strza\u0142y. To XV korpus przedziera\u0142 si\u0119 pod Wielbarkiem, stanowi\u0105cym skrajny<\/span><\/span>,<\/span><\/span> naro\u017cny punkt okr\u0105\u017cenia. Las skrywa\u0142 ruch oddzia\u0142u Nieczwo\u0142odowa prawie do samego Wielbarka. O dziwo Niemc\u00f3w tutaj nie by\u0142o<\/span><\/span>. By\u0107 mo\u017ce byli <\/span><\/span>tak pewni siebie<\/span><\/span>,<\/span><\/span> \u017ce nie wystawili tu \u017cadnych stra\u017cy. U skraju lasu Nieczwo\u0142odow zarz\u0105dzi\u0142, aby kawalerzy\u015bci zeszli z koni. Stali tu ju\u017c koniowodni wys\u0142anego uprzednio zwiadu. Zwiadowcy poszli za rzek\u0119. Do zalegaj\u0105cych tam niedobitk\u00f3w! Mo\u017cna by\u0142o st\u0105d dostrzec \u0142\u0105ki w nizinie opadaj\u0105cej do rzeki Om\u00f3lwi i wiod\u0105c\u0105 przez \u0142\u0105ki jedn\u0105 tylko drog\u0119. Miasta nie mo\u017cna by\u0142o obej\u015b\u0107 z prawej strony, gdy\u017c znajdowa\u0142a si\u0119 tam b\u0142otnista \u0142\u0105ka. Z lewej strony tak\u017ce nie by\u0142o mo\u017cna, gdy\u017c manewr odcina\u0142a inna rzeczka<\/span><\/span>\u00a0wpadaj\u0105ca do Om\u00f3lwi. Dow\u00f3dca rozkaza\u0142, wi\u0119c zaj\u0105\u0107 pozycje na skraju lasu<\/span><\/span>,<\/span><\/span> z prawej i z lewej strony drogi. Na peryferiach Wielbarka strzelano ju\u017c od pewnego czasu. Po tej stronie miasta, gdzie stali Rosjanie tak\u017ce.<\/span><\/span><\/p>\n

\"Sztandar<\/a>

Sztandar 30. Po\u0142tawskiego pu\u0142ku piechoty<\/p><\/div>\n

Okr\u0105\u017caj\u0105cy Niemcy znajdowali si\u0119 teraz pomi\u0119dzy rosyjskimi jednostkami. Ob\u0142aw\u0119 rozwijali skierowani frontem na zach\u00f3d<\/span><\/span>,<\/span><\/span> nie podejrzewaj\u0105c<\/span><\/span>,<\/span><\/span> \u017ce Rosjanie id\u0105 ze wschodu. Wtedy do genera\u0142a z doniesieniem przybieg\u0142 spieszony dragon. Komunikowa\u0142<\/span><\/span>,<\/span><\/span> \u017ce na peryferie miasta przedar\u0142o si\u0119 dw\u00f3ch swoich, kt\u00f3rzy od\u0142\u0105czyli si\u0119 od 6<\/span><\/span>. d<\/span><\/span>rago\u0144skiego<\/span><\/span>,<\/span><\/span> czterech \u017co\u0142nierzy z 30. Po\u0142tawskiego i jeden Kozak z konwoju dow\u00f3dcy armii. Kozak zapewnia\u0142 nawet<\/span><\/span>,<\/span><\/span> \u017ce genera\u0142 Samsonow zabity zosta\u0142 w strzelaninie. Genera\u0142 Nieczwo\u0142odow wspomina\u0142 potem, i\u017c pojedynczy \u017co\u0142nierze ju\u017c szli przez Wielbark<\/span><\/span>,<\/span><\/span> jak przez rzeszoto.<\/i><\/span><\/span> Pozostawa\u0142o jedynie uderzy\u0107 pozosta\u0142ymi si\u0142ami. Nale\u017ca\u0142o to uczyni\u0107 szybko<\/span><\/span>,<\/span><\/span> poniewa\u017c <\/span><\/span>wszystko, co by\u0142o w okr\u0105\u017ceniu po tamtej stronie rzeki zmiesza\u0142o si\u0119 i walczy\u0142o z Niemcami.<\/i><\/span><\/span> Z tzw. dalekiej flanki armii dotar\u0142 tam nawet Po\u0142tawski pu\u0142k i a\u017c tutaj wybili si\u0119 \u017co\u0142nierze tego pu\u0142ku i kilku z innych jednostek. Niew\u0105tpliwym by\u0142o, \u017ce okr\u0105\u017ceni ju\u017c przeciskaj\u0105 si\u0119 na t\u0119 stron\u0119. Genera\u0142 napisa\u0142 do sztabu dywizji<\/span><\/span>,<\/span><\/span> \u017ce rozpoczyna b\u00f3j o miasto<\/span><\/span>,<\/span><\/span> i \u017c\u0105da\u0142 pomocy od dow\u00f3dcy g\u0142\u00f3wnej kolumny<\/span><\/span>.<\/span><\/span> Nadszed\u0142 wiecz\u00f3r. Po\u017cary na dobre ju\u017c rozprzestrzeni\u0142y si\u0119 po ca\u0142ym miasteczku. Noc g\u0119stnia\u0142a. Innego o\u015bwietlenia w mie\u015bcie nie by\u0142o<\/span><\/span>, gdy\u017c<\/span><\/span> elektryczno\u015b\u0107 zosta\u0142a zerwana. Wszystko uk\u0142ada\u0142o si\u0119 pomy\u015blnie. Za godzin\u0119 bataliony mia\u0142y zaj\u0105\u0107 pozycje. Ju\u017c tylko jakie\u015b 3 kilometry dzieli\u0142y rosyjskie jednostki od siebie. Do wyznaczonego ataku pozostawa\u0142o pi\u0119tna\u015bcie minut. Wtedy ze sztabu dywizji przyby\u0142 ordynans. Latarka dobyta z kieszeni szynela<\/span><\/span>\u00a0o\u015bwietli\u0142a papier. Dow\u00f3dca przeczyta\u0142: ?<\/span><\/span>Do Naczelnika awangardy genera\u0142a<\/i><\/span><\/span> <\/i>majora Nieczwo\u0142odowa. Wobec nieobecno\u015bci znacznych si\u0142 przeciwnika g\u0142\u00f3wna kolumna zosta\u0142a odwo\u0142ana. Boju pod Wielbarkiem nie zaczynajcie<\/i><\/span><\/span>,<\/i><\/span><\/span> poparcia nie damy<\/i><\/span><\/span>,<\/i><\/span><\/span> tym bardziej<\/i><\/span><\/span>,<\/i><\/span><\/span> \u017ce oczekuje si\u0119 odej\u015bcia ca\u0142ego korpusu na rosyjskie terytorium. Czekajcie na kolejne rozkazy. Pu\u0142kownik Serbinowicz?.<\/i><\/span><\/span><\/p>\n

Nadzieja na wyrwanie si\u0119 z okr\u0105\u017cenia upad\u0142a tak szybko jak si\u0119 pojawi\u0142a. Genera\u0142 Nieczwo\u0142odow musia\u0142 wycofa\u0107 si\u0119 w ostatniej, dogodnej do uratowania niedobitk\u00f3w a wraz z nimi sztandar\u00f3w chwili. Po drugiej stronie rzeki pozostali \u017co\u0142nierze tak\u017ce 30. pu\u0142ku piechoty. W\u0142a\u015bnie na tej na wysoko\u015bci, gdzie oddzia\u0142y Nieczwo\u0142odowa gotowe by\u0142y wyr\u0105ba\u0107 przej\u015bcie wsp\u00f3lnie z okr\u0105\u017conymi, 90 lat potem odnaleziono pagony \u017co\u0142nierzy 24. i 32. pu\u0142ku piechoty. Zwyci\u0119zcy Prusacy odnale\u017ali w tym rejonie elementy sztandaru 32. pu\u0142ku. Najwyra\u017aniej zdeterminowani i wspierani przez odsiecz Rosjanie, pewni byli wyj\u015bcia z okr\u0105\u017cenia w tym miejscu. Tymczasem chwil\u0119 potem, po wycofaniu si\u0119 Nieczwo\u0142odowa, tu\u017c po 11 w nocy, pierwsze grupki niedosz\u0142ych uciekinier\u00f3w sz\u0142y do niewoli. Gdy wiosn\u0105 1915 roku poszukiwano ukrytego tutaj dobra zwyci\u0119zcy nie musieli robi\u0107 tego daleko. Po kilku tygodniach walk z Rosjanami Niemcy mogli nabra\u0107 tak\u017ce do\u015bwiadczenia nieobcego wsp\u00f3\u0142czesnym poszukiwaczom, \u017ce w czasie tannenberskiej bitwy Rosjanie tylko w obliczu ostatecznego zagro\u017cenia chowali cenne i wa\u017cne przedmioty. Robili tak najcz\u0119\u015bciej na obrze\u017cach okr\u0105\u017caj\u0105cego ich pier\u015bcienia, walcz\u0105c uprzednio do ko\u0144ca. <\/span><\/span><\/p>\n

W pobli\u017cu rzeki Omulwi, pomi\u0119dzy wiekowymi sosnami, w \u017c\u00f3\u0142tym mazurskim piachu, przez sto bez ma\u0142a lat spoczywa\u0142y pagony tajemniczego rosyjskiego genera\u0142a. Czy\u017cby tak wysokiemu oficerowi r\u00f3wnie\u017c zale\u017ca\u0142o na utrzymaniu anonimowo\u015bci? Miejsce ukrycia znajdowa\u0142o si\u0119 oko\u0142o 100 metr\u00f3w od stoj\u0105cego tu do dzisiaj siedliska i kilkaset metr\u00f3w od rzeki. Tu\u017c przy drodze ci\u0105gn\u0105cej si\u0119 przez bagnist\u0105 niegdy\u015b \u0142\u0105k\u0119. W otoczeniu generalskich pagon\u00f3w ukryto tak\u017ce wy\u015bmienity kompas i kilka oficerskich odznak 23. pu\u0142ku piechoty. Nieopodal w zgodnej gromadce le\u017ca\u0142y tzw. <\/span><\/span>liczne znaki<\/i><\/span><\/span> (identyfikatory) \u017co\u0142nierzy tego pu\u0142ku. Tymczasem to w\u0142a\u015bnie rosyjski genera\u0142 Noskow, w tym dok\u0142adnie rejonie, tu\u017c po wojnie poszukiwa\u0142 ukrytych walor\u00f3w 2. armii. Je\u015bli tak\u017ce \u017co\u0142nierze 24. pu\u0142ku pochowali tu swoje pagony, oznacza\u0107 to mo\u017ce, \u017ce <\/span><\/span>pod Wielbarkiem ukryto inn\u0105 \u015bwi\u0119to\u015b\u0107 nale\u017c\u0105c\u0105 do tej jednostki. By\u0107 mo\u017ce by\u0142 to odnaleziony ju\u017c, wspomniany wy\u017cej o\u0142tarz polowy. Jak na jedn\u0105 \u0142\u0105k\u0119, troch\u0119 nam si\u0119 ju\u017c tego nazbiera\u0142o. Okraszona piecz\u0119ciami pu\u0142kowych kancelarii, odznakami i innymi drobiazgami pozwalaj\u0105cymi na identyfikacj\u0119 niedobitk\u00f3w i wydarze\u0144 tamtej nocy, by\u0107 mo\u017ce wci\u0105\u017c kryje pami\u0105tki po 2. Armii. Jest zatem spora szansa, i\u017c tak po\u017c\u0105dany przez zwyci\u0119zc\u00f3w i nieodnaleziony przez nich sztandar 32. pu\u0142ku czeka tu na swojego odkrywc\u0119. <\/span><\/p>\n

Tymczasem ju\u017c 31 sierpnia w odleg\u0142ym o kilka dobrych kilometr\u00f3w Pucha\u0142owie, tu\u017c po walce Niemcy odnale\u017ali elementy sztandaru 24. Symbirskiego pu\u0142ku piechoty. Co takiego wydarzy\u0142o si\u0119 na przedpolach tej zaszytej dzisiaj w lasach zrujnowanej wsi, i\u017c w\u0142a\u015bnie tutaj \u017co\u0142nierze postanowili ukry\u0107 sw\u00f3j sztandar? Ostatniej sierpniowej nocy 1914 roku, grupa oko\u0142o 150 carskich \u017co\u0142nierzy stan\u0119\u0142a do walki z \u017co\u0142nierzami doborowego, pruskiego regimentu. W ca\u0142onocnej, niezwykle zajad\u0142ej walce o przerwanie linii okr\u0105\u017cenia brali udzia\u0142 przede wszystkim \u017co\u0142nierze rosyjskich 24., 31. i 32. pu\u0142k\u00f3w. Ukryta dzisiaj w g\u0119stwinie, niema wie\u015b, ju\u017c raz odda\u0142a carski sztandar pu\u0142kowy. Kto\u015b natrafi\u0142 tu ju\u017c na pozosta\u0142o\u015bci sztandaru pu\u0142ku piechoty. To kolejne miejsce na linii pier\u015bcienia niemieckiego okr\u0105\u017cenia, gdzie na niewielkiej przestrzeni ukryto kilka \u015bwiadectw sierpniowego starcia olbrzym\u00f3w. Aby wyja\u015bni\u0107 kilka zwi\u0105zanych z tym miejscem frapuj\u0105cych kwestii, nale\u017ca\u0142o by zacz\u0105\u0107 od pocz\u0105tku… CDN<\/span><\/p>\n

Damian Czerniewicz<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

\"\"<\/a> \"s3\"<\/a> \"s4\"<\/a> \"s5\"<\/a> \"s6\"<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u015amiertelnie ranny w czasie odwrotu do granicy zabor\u00f3w rosyjski \u017co\u0142nierz, […]<\/p>\n","protected":false},"author":51,"featured_media":10858,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[25,23],"tags":[],"class_list":["post-10857","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia","category-turystyka"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/archiwum.jedwabno.pl\/jdbn_json_endpoint\/wp\/v2\/posts\/10857","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/archiwum.jedwabno.pl\/jdbn_json_endpoint\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/archiwum.jedwabno.pl\/jdbn_json_endpoint\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archiwum.jedwabno.pl\/jdbn_json_endpoint\/wp\/v2\/users\/51"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archiwum.jedwabno.pl\/jdbn_json_endpoint\/wp\/v2\/comments?post=10857"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/archiwum.jedwabno.pl\/jdbn_json_endpoint\/wp\/v2\/posts\/10857\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13289,"href":"https:\/\/archiwum.jedwabno.pl\/jdbn_json_endpoint\/wp\/v2\/posts\/10857\/revisions\/13289"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archiwum.jedwabno.pl\/jdbn_json_endpoint\/wp\/v2\/media\/10858"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/archiwum.jedwabno.pl\/jdbn_json_endpoint\/wp\/v2\/media?parent=10857"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/archiwum.jedwabno.pl\/jdbn_json_endpoint\/wp\/v2\/categories?post=10857"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/archiwum.jedwabno.pl\/jdbn_json_endpoint\/wp\/v2\/tags?post=10857"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}